Arctic Definition

Rusland stopt wellicht met vernietiging van nucleaire onderzeeboten

Na 20 jaar van de samenwerking inzake nucleaire veiligheid, loopt het Nunn-Lugar programma tot zijn eind. Dit programma met financiële steun van circa $ 500 miljoen per jaar uit de VS, is een belangrijke bijdrage geweest voor de sloop van de nucleaire onderzeeboten en ontmantelen van de kernwapens in de Russische Barentsregio. Barentsobserver.com

Film Nova Zembla = Geschiedsvervalsing

Van de 3D-film Nova Zembla over de epische overwintering van Willem Barentsz en zijn mannen had ik geen hoge verwachting. Objectief kan ik ook niet zijn. Ik ken het verhaal goed en niet iedereen heeft met Nenets 1.000 km langs de kust van de Barentszzee bij min 30º C gereisd en contact met de Samen op Kola.

Ik ben gevoelig voor stereotype IJslandse landschappen en sentimenteel gedoe met een kuikentje. Ik zie niet vaak in de winter zo’n jonge kauw. Voor De Veer is het overigens zijn tweede reis met Barentsz.
Misschien was het niet haalbaar om op Nova Zembla zelf te filmen. Een radioactieve regisseur Reinout Oerlemans langs de kantlijn is niet aan te bevelen en het zou zonde van die mooie Robert de Hoog, die Gerrit de Veer speelt. Maar filmen in Noord-Rusland had toch moeten lukken.

In zijn making off kan Oerlemans niet genoeg superlatieven vinden om het vergelijk te trekken tussen de extreme omstandigheden van het filmen op IJsland en Noord-Canada en de overwintering op Nova Zembla in 1596-1597. Even vergeet hij het verschil in de beschikbare kennis en ervaring toen en nu.

Nu ik de film gezien heb, wordt bevestigd dat het eposverhaal historisch wordt verkracht. Reinoutje heeft waarschijnlijk niet zitten opletten toen Isings’ schoolplaat ‘Het Behouden Huis’ in de klas werd behandeld, maar over ‘Goede en Slechte Tijden’ zitten dromen. Over de kwaliteit van de film laat ik me maar niet uit. Dat hij in plaats van Willem Barentsz Gerrit de Veer als held opvoert en deze een vriendinnetje geeft, de mooie Doutzen Kroes, is zogezegd filmische vrijheid. Barentsz past niet in Oerlemans romantische verhaal. Die heeft al genoeg geografische namen vernoemd gekregen en is inmiddels nagenoeg onbekend. Oelemans laat niets over van de epische dood van Barentsz en wordt afgeraffeld ten behoeve van een vechtpartij. Na een langdradig toneelspel duikt het reddende schip van De Rijp wel erg snel op.

Als gevolg van het beperkte geschiedenisonderwijs in Nederland de kennis over Barentsz al belabberd. Het is niet raadzaam de film ter vervanging van de weinige geschiedenislessen te vertonen. De NOT-Teleac serie uit 1997 ‘Willem Barentsz achterna’, weliswaar niet in 3D, is zelfs beter.

In de film vaart in 1596 er maar één schip uit. De bemanningslijst klopt niet helemaal. Scheurbuik is de spelers niet af te zien. IJspegels zien er in mijn baard anders uit. Echter, vooral mis ik een prominente rol voor Jan Huygen van Linschoten (ca. 1563-1611), die de basis legde voor de VOC en WIC. 400 jaar geleden, op 8 februari 1611, overleed Van Linschoten te jong.

Het was te verwachten  dat Oerlemans aan geschiedvervalsing zou gaan doen. Gerrit de Veer was er tenslotte al mee begonnen, dichter Hendrik Tollens (1819) ging - voor eer en glorie van het nieuwe koninkrijk der Nederlanden - mee verder en Oerlemans doet er nu een ijsbergje bovenop. Maar de koopmannen van nu, zoals die van Royal Haskoning en Shell, op pad in Russisch noorden, kunnen er niet veel mee.

Natuurlijk was het te verwachtte dat mijn stokpaardjes, zoals de ontmoetingen met de inheemse Arctische bevolking, de diefstal van afgodsbeelden, de eerste mensen die de overlevenden in 1597 zien en de Sami-gids, niet in beeld worden gebracht

Over ijsberen zal ik het maar helemaal niet hebben. Na een Koninklijke première draaide de film Licht (When de Light comes, 1998), waarin in een Almeerse studio een levende ijsbeer de aanval opent, twee weken in de bioscoop. Voor mij is een week Nova Zembla al genoeg.

De kritiek die Van Linschotens in 1601 op het reisverslag van Gerrit de Veer had, kan Anno 2011 zo voor de film worden overgenomen: 'Want aensiende de schriften, die daer van uytgegeven zijn, docht my dat alsoo de selve maer aan landt ghesmeet waren, meer tot vermakinghe des Lesers, als tot rechte kennisse der Noordse Landen’ (Souffrir pour parvenir. Blz. 120. 1998).

Zie ook: www.geschiedenis24.nl  GG. 2011.11.25 b; wijz.: 2011.11.27

Film: Nova Zembla

Vanaf 24 november 2011 in de bioscoop. 

Speelfilm / DVD
Met spanning wordt uitgekeken naar wat Reinout Oerlemans van het heroïsche verhaal ‘De Overwintering op Nova Zembla’ in 3D heeft overgelaten.

Een schot voor de boeg: Dat zijn film Nova Zembla - Liefde Bevriest Nooit een verkeerd beeld van de geschiedenis geeft, ligt al vast door het gebruik van het dagboek van Gerrit de Veer Waerachtighe beschryvinghe van drie seylagien, ter werelt noyt soo vreemt ghehoort. Dat hij Gerrit de Veer als held opvoert, gespeeld door de mooie jongeman Robert de Hoog, en deze een vriendinnetje geeft, gespeeld door de mooie Doutzen Kroes, in plaats van Willem Barentsz, is zogezegd filmische vrijheid. Barentsz had de pech te overlijden, heeft daardoor al genoeg geografische namen gekregen en is inmiddels nagenoeg onbekende geworden. Barentsz past niet in Oerlemans romantische verhaal. Beter had geweest om Jan Huygen van Linschoten (ca. 1563-1611), die de basis heeft gelegd voor de VOC en WIC, een prominente rol te geven. Overigens vraag ik me af of die een rol in de film heeft gekregen.

Oerlemans kan in zijn making off niet genoeg superlatieven vinden om het vergelijk te trekken tussen de extreme omstandigheden van het filmen op IJsland en Noord-Canada en de overwintering op Nova Zembla in 1596. Even vergeet hij het verschil in de beschikbare kennis van toen en nu.

Het is een goed moment om in een tijd van recessie een heroïsche film uit te brengen, nu de huidige VOC-koopmannen zoals die van Royal Haskoning en Shell, op Groenland of in Russisch noorden op pad zijn.

Ik verwacht niet dat de diefstal van heilige beelden van de Nenets of verkrachting scenes een plaats in het verhaal voorkomen. Ook heb ik niet gehoord dat de ontmoetingen met de Nenets of Sami zijn verfilmd en ben dan ook benieuwd hoe de terugkeer bij de Sami op Kola zijn verbeeld. Oerlemans had minstens de moeite kunnen nemen om bij de Nenets en Sami in Noord-Rusland te filmen. 2011.11.11