arctica 33 - 2011 Nansen-Amundsen Jaar.

Nansen werd 150 jaar geleden geboren en 
100 jaar geleden bereikte Amundsen als eerste de Zuidpool.
In het Nansen-Amundsen jaar vinden, hoofzakelijk in Noorwegen, vele activiteiten plaats. Zo is het Fram Museum in Oslo gerenoveerd en vernieuwd. Over Nobelprijswinnaar Fridtjof Nansen (1861-1930) en Roald Amundsen (1872-1928) kan ik niet objectief schrijven. Beide zijn, met onder meer Knud Rasmussen, geboren Poolreizigers mijn grote voorbeelden. Dit in tegenstelling tot de Britse marineofficier Robert Falcon Scott (1868-1912) met zijn pony’s. Nansen in het bijzonder, niet omdat hij min of meer gedwongen aan Amundsen zijn poolonderzoek over droeg, maar mede om zijn werk voor de Volkenbond, de voorloper van de Verenigde Natie.www.nansenamundsen.no www.frammuseum.no

Nieuwe Rotterdamsche Courant
,
4 maart 1914
Amundsen te Amsterdam
Uit Amsterdam meldt men ons: Gisteravond heeft de ontdekker van de Zuidpool, de Noor Roald Amundsen, in het Concertgebouw in Amsterdam voor een vrij talrijk publiek een lezing met lichtbeelden gehouden over zijn reis naar de Zuidpool.
Amundsen houdt… een rondreis over de wereld om over … zijn lotgevallen te vertellen, om daarmee het kapitaal bijeen te brengen voor een nieuwe Poolreis…
Amundsen is, sinds hij enige jaren geleden te Amsterdam van zijn ervaringen aan boord van de Belgica vertelde, niet veranderd. De Poolwinter heeft hem niet geschaad. Het is nog dezelfde slanke, ietwat hoekige, veerkrachtig gaande gestalte, correct in den zwarten rok (een ontgoocheling voor hen, die zich een poolreiziger nu eenmaal plegen voor te stellen in een pak van rendiervellen) en nog dezelfde scherpgetekende magere kop, met den sterk naar voren springende neus en wijde wangplooien, het vel van zijn kop roze en fris. En ook was het nog dezelfde voordracht, eenvoudig, bij het nuchtere af…
Eindelijk op 20 oktober 1910 ging de groep, die zich naar de Zuidpool zou richten en een andere die Koning Eduard 7 land zou exploreren, op weg. Zij bestond uit Amundsen en vier makkers met vier sleden met honden. Men nam voor 120 dagen proviand mee. Grote moeite bezorgde vooral het overtrekken van die Antarctische Alpen, waarvan de hoogste toppen stijgen tot 3.360 Meter boven de zee. Op de zogenaamde Duivelsgletsjer verkeerde men herhaaldelijk in levensgevaar. Amundsen zei er gisteravond alleen van: „Es war nicht gerade angenehm”…
Op 16 december 1910 bereikte men de Zuidpool. Maagdelijk, zonder enig spoor van mensen strekte zich de sneeuwvlakte uit. Het was de Noorse vlag, wier kleuren het eerst wapperden op dit ontoegankelijk deel der aarde! (Luide toejuiching).
De lichtbeelden die hedenavond vertoond werden waren helaas niet van de allermooiste, onduidelijk en bovendien ordinair gekleurd. Toch heeft men ze met belangstelling bekeken.”
Enigszins hertaald en ingekort. Geplaatst: 24.02.2011; Gewijzigd: 0210.2013.

arctica 33 - Poolnacht van Groningen

De Poolnacht van Groningen werd gehouden van 15 november 2010 t/m 15 januari 2011.
Het was een initiatief van het Willem Barentsz Poolinstituut en C&N-Rijpma Projecten en werd ondersteund door het WWF, Blikveld en de KNNV Uitgeverij. Tijdens een groot scala aan activiteiten werd tevens het veertigjarig bestaan van het Arctisch Centrum (RUG) gevierd. Een kort verslag.
15-11
Op de opening werd veel aandacht besteed aan de activiteiten en mogelijkheden voor het Nederlandse bedrijfsleven bij de winning van gas op schiereiland Jamal in het Noordwesten van Siberië.

18-11
In Zwolle vond het uitgestelde seminar Van wie is de Noordpool? plaats, aangeboden door de Gemeente Groningen en gesteund door VNO-NCW Noord. Geert Greving van GasTerra, secretaris stichting Project Delta Group en voorzitter van de Rusland Groep van de Dutch Trade Board, sprak enthousiast over de mogelijkheden voor de Nederlandse industrie om op Jamal via zee gas te winnen. Volgens Greving kunnen Nederlandse ondernemers met hun innovaties de waterbange Russen goed helpen en kennis aandragen met betrekking tot permafrost. Er zouden bij Jamal alleen wat witte robben zitten (waarschijnlijk bedoelt hij jonge kleine zeehond). Tijdens zijn bezoek aan het gebied werden de oorspronkelijke bewoners, volgens Greving Indianen, er ook even bijgehaald. Die dronken bleken te zijn. Weinig respectvolle taal van de GasTerra-vertegenwoordiger en dat heb ik ook uitgesproken.

Vlnr: Groenlandse les door Ole Korneliussen op de Poolmarkt; Joyce Roodnat spreekt met Bernlef; Sacha Landkroon, huisdichter RUG.
24-11 Op een bijzondere Literaire Poolnacht waren onder leiding van Joyce Roodnat bijdragen te horen van J. Bernlef, Remco Ekkers, Sacha Landkroon, Lars Saabye Christensen (Noorwegen), Sami Ailo Gaup uit Noorwegen, Groenlander Ole Korneliussen (Qivittoq) uit Denemarken. Al dan niet gereisd, (tijdelijk) woonachtig of geboren in Arctisch gebied hadden allen het Arctisch gevoel in hun oeuvre verwerkt. Opvallend was dat de bewoners het wat minder warm en romantisch ervoeren dan de (niet) bezoekers van het Poolgebied.
In het Universiteitsmuseum, dat ook de collectie van het voormalige volkenkundig museum Gerardus van der Leeuw beheert, waren voorwerpen van poolreizigers te zien. Teleurstellend was de voor kinderen bedoelde quiz over Eskimo’s. Het in deze tijd in stand houden van een verkeerde beeldvorming en naamgeving van Inuit past een Universiteitsmuseum niet. Arctic Peoples Alert mocht van het museum geen reactie op haar opmerking ontvangen. Voor de deur stond een replica van de sloep van Willem Barentsz afkomstig van het museum 't Behouden Huys op Terschelling.
Naast de foto-expositie NomadsLife in Galerie Noorderlicht was er in het Noordelijke Scheepvaartmuseum de indrukwekkende foto-expositie Faces from the Scoresby Sund van Dr. Ko de Korte te zien. In 1973-75 fotografeerde hij de inwoners. Het is schokkend te ervaren hoeveel geportretteerden mensen inmiddels overleden bleken te zijn als gevolg van zelfmoord en ongevallen.

Replica sloep van Barentsz. Foto: Willemien Mensinga,
winnares Poolnacht fotocompititie.
14.01 Ter afsluiting vond het Poolnachtdebat plaats, voorafgaand door een seminar en een kinderdebat onder leiding van Prinses Laurentien, in het gebouw van de Gasunie: Economische exploitatie van het Noordpoolgebied: Botsende belangen?! Op het laatste moment was Leo van der Vlist (Nederlands Centrum voor Inheemse Volken) bereid gevonden om in mijn plaats wegens ziekte naar het seminar te gaan. In het onderdeel zelfbeschikking van inheemse volken versus externe belangen wees hij in het hol van de ijsbeer onder meer op de VN-Verklaring voor Inheemse Volken en de internationaal afgesproken ILO-Code of Conduct for Multinationals.
Tentoonstellingstekst Universiteitsmuseum;
Ingang Poolmarkt, A-kerk.
In zijn presentatie belichtte hij Artikel 3 van de VN-Verklaring. Dit artikel verklaart dat inheemse volken zelfbeschikkingsrecht hebben. Op grond hiervan hebben zij het recht om vrijelijk hun politieke status te bepalen en vrijelijk hun economische en culturele ontwikkeling na te streven. Belangen van inheemse volken botsen echter veelal met de belangen van de staat waarin zij leven maar ook met bedrijven die in hun gebieden gevestigd zijn. Inmiddels groeit er een consensus dat het recht van inspraak van de inheemse bevolking niet beperkt mag worden tot consultatie alleen. Er moet daarnaast een lokale toestemming zijn voor de toekenning van exploitatierecht. Dit wordt Free and Prior Informed Consent genoemd. Het principe van een dergelijke toestemming houdt in dat de inheemse bevolking op juiste wijze moet worden geïnformeerd over alle sociale en ecologische gevolgen van een exploitatie en de mogelijke alternatieven hiervan, voordat het project van start gaat. Op die manier zou er meer garantie moeten zijn dat de levenskwaliteit van de lokale bevolking er niet op achteruit gaat en dat zij op eerlijke wijze mee kan profiteren van de winsten op ontginning, aldus Leo van der Vlist. Onder leiding van Menno Bentveld vond het slotdebat plaats. In Zwolle sprak de GasTerra-vertegenwoordiger nog over Indianen. Tijdens het slotdebat werd eerst gesproken over Eskimo’s! Door correctie uit de zaal werd dat veranderd in Nenets. Hun leefwijze op de toendra is volgens GasTerra maar armoedig en voor hun ontwikkeling is urbanisatie een positieve ontwikkeling.
Vlnr: dir. Ammassalik Museum, Carl-Erik Holm met Ko de Korte; Poolnachtdebat; Jeroen Toirkens.

arctica 33 – Poolkoorts

Boeken, films, tentoonstellingen, etc. 
Nomad19 mrt t/m 5 jun 2011 / Jeroen Toirkens / fotodocumentaire tentoonstelling
GEMAK / Paviljoensgracht 20-24 / 2512 BP Den Haag / T: 070 3638968
www.gemak.org  www.nomadslife.nl
Open: di t/m vr: 12.00-17.00 u., za + zo: 13.00-17.00 u. Toegang gratis.
19 maart
: Presentatie van het fotoboek Nomad en opening tentoonstelling.
Verschillende activiteiten gedurende de tentoonstelling, waaronder een fotodocumentaire over nomadisch leven, de oudste vorm van bestaan.
22 mei 15 uur debat, gespreksleider Thijs Broer, politiek redacteur Vrij Nederland.
Jeroen Toirkens legde het leven van een aantal nomadische volken vast. Daarvan stelde Wim van Sinderen, hoofdconservator fotomuseum Den Haag, een uitgebreid overzicht samen.


Nomad / Fotoboek / Jeroen Toirkens
met een essay van Jelle Brandt Corstius.
Uitgeverij Lannoo (2011) / € 39,99 / 208 blz.
ISBN: 9789020995985 / www.lannoo.be
Sinds 1999 brengt Jeroen Toirkens met zijn project NomadsLife de eeuwenoude leefwijze van nomaden in beeld, meestal in zwart/wit. Tenminste, zolang het nog kan. Twaalf jaar en elf reizen naar de meest afgelegen, vaak Arctische gebieden leverden Toirkens vele foto’s. Bijzonder is om te zien hoe niet alleen deze volken zich in die twaalf jaar ontwikkelden, maar ook hoe het fotowerk en het reizen van Toirkens zich ontwikkelde. Jelle Brandt Corstius schreef voor dit unieke fotoboek een persoonlijk verslag over de twee keren dat hij meereisde. Bijzonder is het contrast tussen zijn en Toirkens’ manier van reizen en het is verassend hoe zijn handen ineens onder het walvisbloed zitten.
Nomadische en semi-nomadische volken leven onder vaak extreme omstandigheden in symbiose met natuur en klimaat. Niet alleen laten de foto’s zien dat veel nomaden oude tradities proberen op te pakken en zich politiek en cultureel organiseren, maar ook laten zij de keerzijde van het nomadenleven zien. Corruptie, problemen met landrechten en wijdverbreid alcoholisme hebben hun weerslag op inheemse volken. Door verstedelijking, globalisering, droogte, armoede, exploitatie, EU-invoerverbod, vervuiling en versnelde klimaatverandering wordt het steeds moeilijker om vast te houden aan hun eigen manier van leven.
Jeroen Toirkens (1971) studeerde fotografische vormgeving aan de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag. In 2004 en 2010 won hij prijzen bij de Zilveren Camera met foto’s uit Mongolië en Groenland.
Jelle Brandt Corstius (1978) is publicist en programmamaker (VPRO-Zomergasten, Van Moskou tot Magadan, enz.) was Trouw-correspondent in Moskou.


Arctic with Bruce Parry
DVD / ± € 39,95 / www.bbcshop.com
Op BBC2 startte in januari 2011 een vijfdelige serie waarin Bruce Parry de inheemse Arctische volken rond de Poolcirkel bezoekt. Het zijn unieke momentregistraties van een leefwijze die (dreigt uit te sterven) uitsterft. Beelden die binnenkort niet meer gemaakt kunnen worden. Met veel respect onderzoekt Parry hoe onder meer Sakha, Eveny Groenlanders, Inupiak, Samen en Gwich'in elk op hun wijze hun manier van leven in stand proberen te houden. Daarbij schuwt hij onderwerpen als walvis-, zeehondenjacht en exploitatie van grondstoffen niet. In de serie Tribe deed hij al verslag van zijn bezoek aan de Nenets op Jamal. Parry bezoekt onder meer: Qaanaaq, Maamorilik, Uummannaq op Groenland - Old Crow en Fort McMurray, Fort McKay in Canada - Murmansk, Archangelsk, Nyukhcha, Sakkyryr Yakutsk, en Delong Valley in de Russische Federatie - Tønsvik in Noorwegen - Prins William Sound - Nome Kaktovik in Alaska, alsook Spitsbergen.
Het Belgische Canvas zendt de serie inmiddels uit. In de ondertiteling zie je dat de respectvolle woordkeuze van Parry enigszins verloren gaat. Dat belooft wat voor de Nederlandse uitzending. Het is nog niet bekend welke omroep de serie aankoopt.

Arctic /
Boek / Bruce Parry en Huw Lewis-Jones (2011) / Engels / 272 blz.
Conway Anova Books (2011) / ISBN 9781844861309 / www.anovabooks.com
Bij de BBC-serie Arctic with Bruce Parry is een dagboek verschenen van de reis langs de inheemse Arctische volken in de zomer van 2009. Ook gaat Parry inhoudelijk in op de situatie van deze verdwijnende volken in. Een aanrader.


Perspectief voor Papoea.
Het verhaal van mijn leven en mijn strijd.
Autobiografie / Viktor Kaisiëpo Msn,
opgetekend door Willem Campschreur (2011)
€ 19.50 / 272 blz. / ISBN 9789460221149
www.kitpublishers.nlViktor Kaisiëpo (1948-2010) vertelde in de laatste maanden van zijn leven aan Willem Campschreur zijn verhaal over de gedwongen komst naar Nederland en zijn levenslange strijd voor de rechten van de Papoea’s en daarmee voor alle inheemse volken. Gekscherend nam hij me kwalijk dat ik daaraan een extra zetje heb gegeven. Hij kon zijn verhaal niet afmaken en overleed op 31 januari 2010. Postuum tekende Campscheur zijn indrukwekkende levensverhaal in boekvorm op, wat leest alsof je Viktor hoort vertellen. Toch is het ook een handboek in de strijd voor inheemse rechten.

Nova Zembla
Film / Eyeworks Film & TV Drama / www.eyeworks.tv
Reinout Oerlemans gaat in samenwerking met Inspire Pictures een 3D-film maken over het heldenepos: de overwintering op Nova Zembla. In 1596, op zoek naar de Noordoostelijke doorvaart, strandde Barentsz in het pakijs en overwinterde met zijn bemanning op het eiland. In 1597 overleed Barentsz en werd daardoor wereldberoemd.
Oelemans: ‘Dit verhaal heeft als kind al ontzettend veel indruk op me gemaakt. De overlevingsdrang, de doorzettingskracht en de onvoorstelbare heroïek. Ik heb al langer met het idee in mijn hoofd gelopen hier een speelfilm van te maken, iets dat gek genoeg nog niet eerder gebeurd was.’
Prof. Dr. Louwrens Hacquebord, directeur Arctisch Centrum RUG: ‘We hebben afgelopen zomer een geanimeerd gesprek gehad over zijn plannen. Hij wilde een beetje sparren over de belevenissen van Willem Barentsz en Jacob van Heemskerck op Nova Zembla. Maar Oerlemans moet de historie geen geweld aandoen.' De film past goed in de neo-VOC tijd ‘Op naar Jamal!’ en sluit mooi aan op het vriendschapsjaar Rusland-Nederland in 2013. Bron: 6 januari 2011, www.telegraaf.nl/prive 


Inuitkunst - schenking Van Berkel
Tot 2 mei 2011 / galerijtentoonstelling / Museum Volkenkunde
Steenstraat 1 / 2312 BS Leiden / T 071 5168 800 / www.rmv.nl

Silent Snow
Filmfestival Movies that Matter
Documentaire / Jan van den Berg & Pipaluk de Groot (2011) / 75 min. / Theater aan het Spui
Spui 187 / 2511 BN Den Haag / T 070 346 52 72 www.silentsnow.org
27 mrt 2011 / 19.00 u. / Taco Ruighaver interviewt Jan van den Berg.
30 mrt 2011 / 17.00 u. / Ardy Stemerding interviewt Jan van den Berg.
Onthutsende documentaire waarin een jonge Inuit drie continenten bereist en de gevolgen van chemische verontreiniging voor mens en milieu onderzoekt.


Galerie Week-End
26 mrt. 2011 / 13.00-17.00 u. 27 mrt. 10.00-13.00 u.
Galerie Canuit / F.D. Rooseveltlaan 116 / 5625 PD Eindhoven
T.: 040 2415806 / www.canuit.com




Foto achterpagina: Paulus Larsen uit Oost-Groenland bekijkt Arctica tijdens zijn bezoek aan Museon, Den Haag op 23 november 2010 in het kader van www.roots2share.nl


Niet alleen ... ijsberen ijsberen ... rond de ... Noordpool…
Het ijs smelt ook onder de voeten van inheemse Arctische volken!

Arctic Peoples Alert komt op voor inheemse volken in de landen rond de Noordpool, zoals Inuit, Nenets en Samen.
Help het werk van Arctic Peoples Alert mogelijk te maken.
Word donateur voor min. € 12,50 per jaar en ontvang ongeveer drie keer per jaar het bulletin Arctica.
Geplaatst: 04.10.2013